Jaja bez pieczątki na fermie: nowe ułatwienie i zwolnienie ze znakowania w miejscu produkcji

Znowelizowane przepisy prawa wprowadzają istotne uproszczenie proceduralne dla branży drobiarskiej: producenci, których specjalizacją są jaja kurze, mogą ubiegać się o zwolnienie z dotychczasowego obowiązku nanoszenia kodu producenta bezpośrednio w miejscu produkcji. Zgodnie z oficjalnym komunikatem wydanym przez Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS), nowe rozwiązanie weszło w życie w ślad za nowelizacją ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Zmiana ta pozwala przenieść proces stemplowania skorupek do zakładu pakowania, o ile spełnione zostaną rygorystyczne warunki lokalizacyjne oraz organizacyjne.

Dla krajowych ferm drobiu oznacza to zmniejszenie obciążeń technicznych i operacyjnych. Do tej pory nanoszenie kodu identyfikacyjnego stanowiło żelazną regułę już na etapie chowu, co wymuszało utrzymywanie wyspecjalizowanej infrastruktury znakującej bezpośrednio w budynkach produkcyjnych.

Ramy prawne i unijny kontekst nowych przepisów

Podstawowym filarem nowego ułatwienia jest znowelizowana ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, która harmonizuje polski porządek prawny z przepisami unijnymi. Kluczowe znaczenie ma w tym zakresie Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2465 z dnia 17 sierpnia 2023 r., uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dotyczących jaj.

Unijne prawodawstwo co do zasady wymaga, aby jaja były znakowane kodem producenta w miejscu ich pozyskania. Kod ten, złożony z cyfry oznaczającej system utrzymania niosek (0 – chów ekologiczny, 1 – chów na wolnym wybiegu, 2 – chów ściółkowy, 3 – chów klatkowy), symbolu państwa członkowskiego (PL) oraz weterynaryjnego numeru identyfikacyjnego fermy, stanowi podstawę systemu identyfikowalności w całej Unii Europejskiej. Rozporządzenie 2023/2465 przewidziało jednak furtkę: państwa członkowskie mogą przyznać podmiotom odstępstwo od tej zasady, przenosząc znakowanie do pierwszego zakładu pakowania.

Dotychczasowe przepisy zwalniały z obowiązku stemplowania jaj na skorupkach jedynie najmniejsze gospodarstwa rolne – posiadające do 50 kur niosek i sprzedające towar bezpośrednio konsumentom w miejscu produkcji lub na lokalnym targowisku. Z kolei producenci towarowi, w tym utrzymujący powyżej 350 kur, musieli bezwzględnie oznaczać każdą sztukę. Nowelizacja nie znosi samego kodu, lecz racjonalizuje łańcuch dostaw: umożliwia legalne przewiezienie jaj nieoznakowanych z kurnika bezpośrednio do pakowni, w której nastąpi klasyfikacja jakościowo-wagowa oraz naniesienie oznaczeń.

Kto może skorzystać? Ściśle określone kryteria terytorialne

Zwolnienie ze znakowania w miejscu produkcji nie następuje automatycznie. Każdy producent ubiegający się o ten status musi wykazać spełnienie warunków określonych przez ustawodawcę i weryfikowanych przez IJHARS.

Pierwszym i bezwzględnym wymogiem jest zasada wyłączności technologicznej: jaja dostarczane do zakładu pakowania muszą być znakowane wyłącznie w tym zakładzie. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której część partii stemplowana jest na fermie, a część w pakowni, co mogłoby prowadzić do zaburzeń w ewidencji surowca.

Drugim filarem są ograniczenia geograficzne. Nowe przepisy przewidują dwa warianty terytorialnego powiązania fermy z pakownią:

1. Wariant relacji handlowej (dostawa do podmiotu zewnętrznego): ferma (miejsce produkcji jaj) oraz zakład pakowania muszą znajdować się na terenie tego samego powiatu lub w powiatach bezpośrednio ze sobą sąsiadujących.
2. Wariant integracji pionowej (własna pakownia producenta): jeżeli producent jaj sam prowadzi zakład pakowania, w którym odbywa się klasyfikacja i znakowanie, dopuszczalny zasięg terytorialny ulega rozszerzeniu. W takim wypadku ferma i zakład pakowania mogą znajdować się w granicach tego samego województwa lub w województwach bezpośrednio sąsiadujących.

Takie ujęcie przepisów ma na celu zabezpieczenie integralności łańcucha żywnościowego. Ograniczenie transportu nieoznakowanych jaj do najbliższego regionu minimalizuje ryzyko niekontrolowanego obrotu surowcem i gwarantuje, że trafi on prosto do kontrolowanego punktu pakowania.

Procedura administracyjna: jak złożyć wniosek do WIJHARS

Aby skorzystać z nowego uproszczenia, przedsiębiorca musi przejść oficjalną ścieżkę administracyjną. Właściwym organem do rozpatrywania wniosków jest wojewódzki inspektor jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (WIJHARS), dobrany wedle lokalizacji fermy, w której prowadzona jest produkcja.

Procedura obejmuje kilka kroków:

• Pobranie formularza: wniosek został ujednolicony i udostępniony na oficjalnym portalu IJHARS w sekcji „Wzory dokumentów”.
• Uzupełnienie danych: producent podaje dane identyfikacyjne gospodarstwa, weterynaryjny numer identyfikacyjny oraz dane zakładu pakowania wraz ze wskazaniem relacji prawnej i terytorialnej łączącej oba obiekty.
• Weryfikacja urzędowa: inspektorzy właściwego terytorialnie WIJHARS sprawdzają spełnienie warunków odległościowych i organizacyjnych, po czym wydają stosowną decyzję zezwalającą na transport jaj nieoznakowanych.

Do czasu uzyskania formalnej zgody producent ma obowiązek stosować dotychczasowe zasady i nanosić oznaczenia na fermie. Sprzedaż lub wywóz nieoznakowanych jaj bez decyzji inspektora stanowi naruszenie przepisów o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i może skutkować sankcjami finansowymi.

Praktyczne znaczenie dla producentów i łańcucha dostaw

Wdrożenie zwolnienia odpowiada na wieloletnie postulaty organizacji drobiarskich. W nowoczesnych fermach jaja z kurników nierzadko transportowane są bezpośrednio taśmociągami lub kontenerami do zautomatyzowanych centrów pakowania. Konieczność ich wcześniejszego stemplowania w budynkach inwentarskich oznaczała dublowanie procedur, dodatkowe koszty serwisowania głowic drukujących w zapylonym środowisku kurnika oraz zwiększone ryzyko mikropęknięć delikatnej skorupki podczas powtórnego pobierania jaj na liniach pakujących.

Przeniesienie znakowania do wyspecjalizowanego zakładu pakowania podnosi efektywność operacyjną, obniża koszty jednostkowe i pozwala wykorzystać precyzyjne, przemysłowe sortery najnowszej generacji. Co istotne, z perspektywy konsumenta bezpieczeństwo produktu pozostaje nienaruszone: każde jajo trafiające do wytłaczanki i na półkę sklepową nadal posiada czytelny kod informujący o pochodzeniu oraz dobrostanie stada.