Czy Żubrówka jest polska? Historia, właściciel i status marki

Pytanie o to, czy Żubrówka jest polska, powraca w debacie publicznej za każdym razem, gdy konsumenci analizują pochodzenie popularnych towarów ze sklepowych półek. Odpowiedź brzmi: tak – od lutego 2022 roku Żubrówka jest ponownie w 100 procentach marką należącą do polskiego kapitału. Jej powrót w ręce krajowych przedsiębiorców zakończył niemal dwie dekady skomplikowanych przekształceń własnościowych, w trakcie których prawa do tego historycznego trunku znajdowały się w rękach podmiotów amerykańskich, a następnie rosyjskich. Dziś marka stanowi kluczowy element holdingu Grupa Maspex, będącego największą prywatną grupą spożywczą w Polsce.

Zawiła historia własności: od państwowego monopolu do transakcji Maspexu

Tradycja wytwarzania wódek aromatyzowanych trawą żubrową (Hierochloe odorata) sięga na ziemiach polskich XVI i XVII wieku, kiedy to roślina rosnąca w Puszczy Białowieskiej zyskała uznanie w szlacheckich recepturach gorzałek. Przemysłowa historia samej marki rozpoczęła się w latach 20. XX wieku – w 1928 roku jej produkcję ujednolicił i rozwinął państwowy zakład Polmos Białystok. Po II wojnie światowej trunek był wytwarzany przez przedsiębiorstwa państwowe w ramach Państwowego Monopolu Spirytusowego, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich towarów eksportowych okresu PRL.

Przełom przyniósł proces prywatyzacji po transformacji ustrojowej. Kiedy współcześni analitycy weryfikują rodzime polskie marki, historia białostockiego zakładu stanowi klasyczny przykład meandrów napływu zagranicznego kapitału do polskiego przemysłu przetwórczego:

• 2005 rok: Skarb Państwa sprzedał 61% akcji Polmosu Białystok spółce Central European Distribution Corporation (CEDC), kontrolowanej przez amerykańskiego przedsiębiorcę Williama Careya, za kwotę przekraczającą 1,06 mld zł.
• 2013 rok: Po narastających problemach zadłużeniowych spółki CEDC i procedurze restrukturyzacyjnej (Chapter 11 w sądzie w Stanach Zjednoczonych), pełną kontrolę nad holdingiem przejęła rosyjska grupa Roust Trading Ltd., należąca do miliardera Rustama Tariko (twórcy holdingu Roust Corporation i marki Russian Standard).
• 2021–2022 rok: Podpisanie umowy warunkowej (2 listopada 2021 r.), zgoda prezesa UOKiK (28 stycznia 2022 r.) oraz ostateczna finalizacja zakupu (25 lutego 2022 r.) przez Grupę Maspex z Wadowic.

Wielu konsumentów wpisujących w wyszukiwarki hasło Żubrówka właściciel wciąż natrafia na nieaktualne artykuły wspominające o kapitale rosyjskim. Od lutego 2022 roku kwestia tego, do kogo należy Żubrówka, jest jednak całkowicie rozstrzygnięta na korzyść rodzimego biznesu. Grupa Maspex, założona i zarządzana przez polskich przedsiębiorców (w tym Krzysztofa Pawińskiego), przejęła 100% udziałów w CEDC International sp. z o.o. oraz B2B Wine & Spirits sp. z o.o. Transakcja, której wartość w analizach rynkowych szacowano na około 3,89 mld zł (blisko 1 mld USD), objęła nie tylko prawa do znaków towarowych Żubrówka, Soplica, Absolwent i Bols, ale również dwa kluczowe zakłady produkcyjne: Polmos Białystok oraz Polmos Oborniki.

Globalna potęga eksportowa: pozycja Żubrówki na tle światowych liderów

Przejęcie CEDC International przez Grupę Maspex było jednym z największych procesów repolonizacyjnych w historii polskiej gospodarki wolnorynkowej. Spółka zyskała pozycję lidera krajowego rynku napojów spirytusowych, kontrolując w momencie transakcji ponad 47% wolumenu sprzedaży wódki w Polsce. W strukturach wadowickiej grupy wydzielono nową jednostkę biznesową – Business Unit Spirits, odpowiedzialną za rozwój segmentu alkoholi.

Żubrówka jest jednocześnie marką o zasięgu globalnym, eksportowaną na blisko 90 rynków zagranicznych (m.in. do Francji, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Stanów Zjednoczonych). W corocznym zestawieniu The Millionaires' Club, przygotowywanym przez branżowy magazyn The Spirits Business, regularnie plasuje się w ścisłej światowej czołówce pod względem liczby sprzedanych skrzynek.

Pomimo ogólnego spadku popytu na rynkach międzynarodowych w 2023 roku, Żubrówka z wolumenem 9,5 mln 9-litrowych skrzynek utrzymała status trzeciej najlepiej sprzedającej się wódki na globie, ustępując wyłącznie markom Smirnoff (koncern Diageo) oraz Absolut (koncern Pernod Ricard).

Surowce, receptura i prawo: co decyduje o statusie polskiego produktu?

O przynależności produktu do polskiej gospodarki świadczy nie tylko paszport właściciela holdingu, lecz także łańcuch dostaw, miejsce wytwarzania oraz zgodność z normami prawnymi. Świadomi konsumenci starający się wybierać polskie produkty zwracają uwagę na pochodzenie surowców rolniczych i lokalizację fabryk.

W przypadku Żubrówki spełnione są najbardziej rygorystyczne kryteria:

1. Lokalizacja produkcji: Cały proces wytwórczy, od destylacji po butelkowanie, realizowany jest w zakładach w Białymstoku oraz Obornikach Wielkopolskich.
2. Krajowe surowce: Spirytus zbożowy wykorzystywany w procesie technologicznym pozyskiwany jest z tradycyjnych polskich zbóż, a trawa żubrowa zbierana jest ręcznie na polanach Puszczy Białowieskiej i suszona w kontrolowanych warunkach.
3. Ochrona prawna: W Unii Europejskiej zarejestrowane jest Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) „Wódka ziołowa z Niziny Północnopodlaskiej aromatyzowana ekstraktem z trawy żubrowej”. Dodatkowo warianty czyste (jak Żubrówka Biała) podlegają regulacjom Ustawy o wyrobie napojów spirytusowych, która definiuje Chronione Oznaczenie Geograficzne „Polska Wódka / Polish Vodka” – wymagające wyłącznego użycia polskich surowców (żyto, pszenica, jęczmień, owies, pszenżyto lub ziemniaki) oraz pełnego przetwórstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Dzięki repolonizacji z 2022 roku zyski generowane przez markę, podatki oraz nakłady inwestycyjne pozostają w krajowym krwiobiegu finansowym. Żubrówka łączy zatem wielowiekowe dziedzictwo kulturowe z polską myślą zarządczą i w 100 procentach rodzimym kapitałem.