Beko czy to polska firma? Właściciel, historia i zakłady produkcyjne

Wielu konsumentów poszukujących wyposażenia do kuchni lub łazienki zadaje sobie pytanie: beko czy to polska firma? Powszechna obecność pralek, chłodziarko-zamrażarek oraz piekarników tej marki na sklepowych półkach, intensywna reklama oraz fakt, że urządzenia były przez lata składane w zakładach zlokalizowanych w Łodzi, Radomsku czy we Wrocławiu, wywołały u części klientów mylne wrażenie, że mamy do czynienia z rodzimym przedsiębiorstwem. Rzeczywistość jest jednak inna – Beko nie posiada polskich korzeni kapitałowych ani historycznych. Jest to marka w stu procentach turecka, a kluczowy podmiot decyzyjny, czyli oficjalny beko właściciel, to notowany na giełdzie w Stambule koncern Arçelik A.Ş., będący chlubą największego tureckiego konglomeratu biznesowego Koç Holding. W 2024 roku europejskie struktury marki przeszły dodatkowo głęboką reorganizację w wyniku fuzji z amerykańskim gigantem Whirlpool Corporation.

Geneza nazwy i początki: jak Vehbi Koç i Leon Bejerano stworzyli Beko

Historia marki nie rozpoczęła się wcale od projektowania nowoczesnych lodówek czy zmywarek. Przedsiębiorstwo powstało w latach 1954–1955 w Stambule jako wspólna inicjatywa dwóch przedsiębiorców: Vehbiego Koça, który budował podwaliny pod nowoczesny przemysł w republikańskiej Turcji, oraz Leona Bejerano, kupca dysponującego kontaktami handlowymi i wiedzą z zakresu przetwórstwa. Pierwotny zamysł biznesowy zakładał uruchomienie zakładu produkcji przecieru pomidorowego i puszkowanej żywności, co miało pomóc w eksporcie tureckich płodów rolnych.

Zbieg okoliczności i ówczesne realia gospodarcze sprawiły jednak, że wspólnicy szybko zrezygnowali z branży spożywczej na rzecz dystrybucji materiałów technicznych. Założona przez nich spółka Beko Ticaret A.Ş. nawiązała współpracę z koncernem General Electric w zakresie sprzedaży żarówek, a z czasem stała się pionierem w budowie ogólnokrajowej sieci dystrybucyjnej. Sama nazwa Beko powstała jako prosty akronim ułożony z dwóch pierwszych liter nazwisk założycieli:

• Bejerano,
• Koç.

W 1955 roku Vehbi Koç powołał do życia także spółkę produkcyjną Arçelik A.Ş., która zajęła się wytwarzaniem urządzeń domowych. Przez kolejne dekady Beko Ticaret odpowiadało za sprzedaż wyrobów Arçelika na rynku wewnętrznym. Dopiero na początku lat 80. XX wieku (przełom nastąpił w 1983 roku) zarząd zdecydował o przekształceniu Beko w markę sprzętu gospodarstwa domowego i elektroniki użytkowej. W latach 90. podjęto z kolei strategiczną decyzję, by to właśnie Beko uczynić głównym brandem eksportowym grupy, przeznaczonym do ekspansji na rynki Europy Zachodniej i Środkowej.

Struktura kapitałowa: potęga Koç Holding i fuzja w ramach Beko Europe

Aby zrozumieć, kto pociąga za sznurki w tym biznesie, należy spojrzeć na strukturę tureckiego konglomeratu Koç Holding. Jest to największa grupa kapitałowa w Turcji i jedyne przedsiębiorstwo z tego kraju, które regularnie gości na liście Fortune Global 500. Holding generuje przychody odpowiadające za około 7% całego tureckiego Produktu Krajowego Brutto oraz generuje niemal 8% łącznego eksportu państwa. Portfel inwestycyjny grupy obejmuje m.in. rafinerie Tüpraş, zakłady motoryzacyjne Ford Otosan i Tofaş, bank Yapı Kredi oraz właśnie segment dóbr trwałego użytku pod szyldem Arçelik A.Ş. Kontrolę nad konglomeratem sprawuje rodzina Koç za pośrednictwem spółek rodzinnych i fundacji Vehbi Koç Foundation, zachowując ponad 63% głosów.

Kluczowym momentem dla współczesnej tożsamości rynkowej Beko stała się wielka konsolidacja europejska sfinalizowana 2 kwietnia 2024 roku. Wówczas turecki Arçelik A.Ş. oraz amerykański Whirlpool Corporation oficjalnie połączyły swoje europejskie aktywa przemysłowe i handlowe, tworząc nową spółkę Beko Europe B.V. z siedzibą w Holandii. W nowym podmiocie podział udziałów ukształtował się następująco:

• 75% udziałów objęła spółka Beko B.V. (będąca w całości własnością tureckiego koncernu Arçelik A.Ş.),
• 25% udziałów zachował koncern Whirlpool Corporation (poprzez Whirlpool EMEA Holdings LLC).

W ten sposób turecka grupa przejęła kontrolę nad wieloma markami i fabrykami należącymi dotychczas do Amerykanów w Europie, w tym nad obiektami produkcyjnymi w Polsce.

Beko w Polsce: dziedzictwo dawnego Polara i restrukturyzacja 2024–2025

Skojarzenie Beko z Polską wynika w dużej mierze z fizycznej obecności zakładów produkcyjnych. Najbardziej jaskrawym przykładem jest wrocławski Zakrzów. To właśnie tam mieściły się legendarne Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego Predom-Polar, których początki sięgają 1952 roku. Wrocławski Polar przez dekady był symbolem polskiego chłodnictwa – to tu powstawała pierwsza rodzima chłodziarka absorpcyjna „Mewa” (1957 r.), a później kultowe modele lodówek i pralek automatycznych. W 2002 roku zadłużony wrocławski zakład został sprywatyzowany i przejęty przez koncern Whirlpool, by w 2024 roku – w ramach fuzji – przejść pod zarządzanie Beko Europe.

Nowy właściciel szybko przystąpił jednak do drastycznego cięcia kosztów. We wrześniu 2024 roku Beko Europe ogłosiło plan głębokiej restrukturyzacji w Polsce, motywując go spadkiem popytu na sprzęt wolnostojący, wysokimi kosztami energii oraz wielomilionowymi stratami finansowymi generowanymi przez polskie zakłady. Program objął likwidację około 1800 miejsc pracy i wygaszenie części fabryk.

Symboliczny koniec pewnej epoki nastąpił 7 kwietnia 2025 roku, gdy z linii montażowej wrocławskiego zakładu na Zakrzowie zjechała ostatnia chłodziarko-zamrażarka. Wydarzenie to zamknęło trwającą ponad 70 lat tradycję budowy domowych urządzeń chłodniczych w stolicy Dolnego Śląska. We Wrocławiu zachowano jednak wydział produkujący piekarniki oraz Centrum Badań i Rozwoju (R&D). Z kolei w Łodzi całkowicie zamknięto hale produkcyjne, pozostawiając jedynie biurowe Centrum Usług Wspólnych (SSC), natomiast hub w Radomsku pozostał głównym filarem montażowym pralek i zmywarek w Europie.

Beko a polski rynek: gdzie szukać rodzimych producentów AGD?

Polska wyrosła po 1989 roku na bezsprzecznego lidera montażu dużego sprzętu gospodarstwa domowego w całej Unii Europejskiej. Miliony pralek, piekarników czy zmywarek opuszczających każdego roku krajowe hale sprawiają, że konsumenci często mylą miejsce produkcji z krajem pochodzenia kapitału. Niemal cały ten przemysł tworzą jednak zagraniczne fabryki należące do koncernów z Niemiec, Szwecji, Korei Południowej czy Turcji. Osoby poszukujące urządzeń, za którymi stoją autentyczne polskie firmy AGD, muszą uważnie weryfikować strukturę właścicielską.

Najważniejszym reprezentantem rodzimego przemysłu w segmencie dużego sprzętu grzejnego i chłodniczego pozostaje polska firma Amica z siedzibą we Wronkach. Spółka jest notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, posiada stabilny polski akcjonariat i rozwija własną produkcję na terenie Wielkopolski. Z kolei klienci szukający drobniejszego sprzętu kuchennego nierzadko weryfikują hasło Zelmer czy to polska firma, odkrywając skomplikowaną historię rzeszowskiej fabryki: państwowy zakład w dobie transformacji trafił najpierw pod skrzydła niemieckiej grupy BSH, by ostatecznie prawa do samej marki odsprzedano hiszpańskiej grupie B&B Trends, która przeniosła produkcję poza granice Polski.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie, beko czy to polska firma, jest całkowicie jednoznaczna: Beko to turecka marka stworzona w Stambule przez Vehbiego Koça i Leona Bejerano, zarządzana przez spółkę Arçelik A.Ş. oraz konglomerat Koç Holding, a w ujęciu europejskim operująca w ramach spółki Beko Europe B.V. Choć tysiące polskich inżynierów i pracowników fizycznych przyczyniło się do sukcesu tych urządzeń, pracując przy liniach montażowych we Wrocławiu, Łodzi czy Radomsku, zyski i decyzje strategiczne od zawsze zapadały nad Bosforem.