Wieprzowina pod lupą IJHARS: czy etykieta w sklepie mówi prawdę o pochodzeniu?

Wieprzowina to jedno z najczęściej wybieranych mięs na polskich stołach, jednak informacje umieszczane na sklepowych wywieszkach nie zawsze odzwierciedlają stan faktyczny. Najnowsza kontrola przeprowadzona przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) wykazała, że co siódmy sprawdzony sklep wprowadzał konsumentów w błąd lub naruszał przepisy dotyczące informowania o kraju pochodzenia mięsa. Wśród najpoważniejszych uchybień inspektorzy odnotowali brak flag narodowych, zamianę krajów chowu i uboju, a nawet bezprawne posługiwanie się prestiżowym oznaczeniem „Produkt Polski”.

Weryfikacja transparentności łańcucha dostaw jest kluczowa dla konsumentów, którzy coraz częściej kierują się patriotyzmem konsumenckim i poszukują wyrobów rodzimych producentów. Niestety, praktyka handlowa pokazuje, że deklaracja z wywieszki przy ladzie chłodniczej potrafi drastycznie rozmijać się z dokumentami przewozowymi i weterynaryjnymi dostawcy.

Skala kontroli: gdzie zawodzi system identyfikacji mięsa?

Inspektorzy IJHARS poddali szczegółowej weryfikacji placówki handlu detalicznego, a także podmioty na wcześniejszych etapach obrotu. Sprawdzono łącznie 89 sklepów oraz 293 partie mięsa wieprzowego. Aby ustalić źródło niezgodności, inspekcja przeprowadziła również kontrole następcze u dostawców – w hurtowniach oraz zakładach produkcyjnych.

Wyniki kontroli jednoznacznie wskazują, że problem nie leży po stronie ubojni czy zakładów rozbioru, lecz pojawia się na etapie bezpośredniej ekspozycji towaru w sklepach detalicznych.

W hurtowniach i zakładach produkcyjnych inspektorzy nie stwierdzili żadnych uchybień w analizowanych partiach. Całość nieprawidłowości – odnotowana w 13 sklepach (14,6% skontrolowanych placówek) i dotycząca 31 partii mięsa (10,6% skontrolowanego wolumenu) – skupiła się w punktach sprzedaży detalicznej.

Fałszowanie pochodzenia i brak flag: katalog ujawnionych naruszeń

Głównym problemem stwierdzonym przez IJHARS był brak podstawowych informacji wymaganych prawem przy sprzedaży mięsa nieopakowanego. W wielu ladach chłodniczych konsumenci nie znaleźli danych o miejscu chowu i uboju zwierząt ani grafiki prezentującej flagę państwa pochodzenia.

Znacznie poważniejszym wykroczeniem było jednak podawanie fałszywych deklaracji. Z ustaleń inspektorów wynika, że w wielu przypadkach na wywieszkach w sklepach wskazywano Polskę jako miejsce chowu i uboju tuczników, podczas gdy faktury i dokumenty towarzyszące jednoznacznie dowodziły, iż mięso sprowadzono z zagranicy. Wśród rzeczywistych krajów pochodzenia dokumentacja producenta wymieniała Belgię, Danię, Niemcy, Irlandię, Holandię oraz Hiszpanię.

Wystąpiły również sytuacje odwrotne, w których personel sklepu na wywieszce wskazywał Belgię lub Hiszpanię, podczas gdy w rzeczywistości zwierzęta chowano i poddano ubojowi w Polsce. Tego typu pomyłki, choć nie noszą znamion celowego zawyżania walorów marketingowych, dowodzą rażącego braku nadzoru nad asortymentem i wprowadzają kupujących w błąd.

Szczególne oburzenie budzi bezprawne oznaczanie mięsa znakiem „Produkt Polski”. Kontrolerzy wykryli przypadki, w których to zastrzeżone prawem oznaczenie umieszczono przy wieprzowinie pochodzącej od zwierząt sprowadzonych z zagranicy. Przepisy jednoznacznie stanowią, że znak ten może przysługiwać wyłącznie mięsu pozyskanemu ze zwierząt, które urodziły się, były chowane i zostały poddane ubojowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Inspektorzy odnotowali także błędy terminologiczne. Sklepy nagminnie stosowały określenia „Kraj chowu” i „Kraj uboju”, ignorując fakt, że obowiązujące prawodawstwo wymaga precyzyjnych sformułowań: „Miejsce chowu” oraz „Miejsce uboju”.

Obowiązki sprzedawcy: jak powinna wyglądać rzetelna etykieta?

Obowiązek precyzyjnego informowania o pochodzeniu mięsa wynika z unijnego rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1337/2013 oraz krajowych przepisów wykonawczych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zasady te różnią się w zależności od formy sprzedaży surowca.

W przypadku wieprzowiny sprzedawanej bez opakowania (z lady tradycyjnej) sprzedawca ma bezwzględny obowiązek umieścić w widocznym miejscu:

• sformułowanie „Miejsce chowu: [nazwa państwa]”,
• sformułowanie „Miejsce uboju: [nazwa państwa]”,
• grafikę przedstawiającą flagę państwa pochodzenia.

Jeżeli tucznik urodził się, był chowany i został poddany ubojowi w jednym państwie, prawodawca dopuszcza krótszy zapis: „Pochodzenie: [nazwa państwa]”. Jeśli cały asortyment w ladzie pochodzi z tego samego kraju, dopuszczalne jest umieszczenie jednej zbiorczej wywieszki z flagą. Co istotne, legalne użycie znaku „Produkt Polski” zwalnia sprzedawcę z konieczności dodatkowego prezentowania flagi oraz słownej informacji o kraju.

Warto pamiętać, że identyczne wymogi informacyjne – w tym obowiązek prezentowania flagi państwa pochodzenia – obejmują nie tylko mięso ze świń, lecz także świeży drób i mięso drobiowe, a także tusze kozie i baraninę sprzedawane luzem.

W przypadku mięsa wieprzowego w opakowaniach hermetycznych etykieta na paczce musi zawierać informację o miejscu chowu, miejscu uboju oraz unikalny kod partii umożliwiający pełną identyfikowalność surowca w łańcuchu dystrybucji.

Konsekwencje prawne i rekomendacje dla kupujących

Wobec podmiotów, u których stwierdzono nieprawidłowości, IJHARS zastosowała sankcje przewidziane w przepisach o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Wprowadzanie do obrotu żywności zafałszowanej lub wprowadzającej konsumenta w błąd skutkuje wszczęciem postępowań administracyjnych oraz dotkliwymi karami finansowymi.

Dla konsumentów wyniki kontroli stanowią jasny sygnał: przy zakupie mięsa z lady nie warto polegać wyłącznie na deklaracjach słownych sprzedawców. Należy szukać pełnych wywieszek zawierających flagę oraz rozróżnienie na miejsce chowu i uboju, a w razie wątpliwości prosić obsługę stoiska o okazanie dokumentów partii lub etykiety zbiorczej z opakowania dostawczego.