Kontrola IJHARS: polski drób i mięso drobiowe pod lupą inspektorów jakości handlowej

Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) opublikowała oficjalne wyniki kontroli jakości handlowej, w ramach której szczegółowej weryfikacji poddano drób oraz oferowane w placówkach handlowych mięso drobiowe. Jako jeden z podstawowych składników codziennej diety konsumentów w Polsce, produkty drobiowe podlegają ścisłym unijnym i krajowym normom handlowym. Inspektorzy sprawdzili łącznie 141 podmiotów — w tym bezpośrednich producentów oraz sklepy detaliczne — wykrywając nieprawidłowości w 66 z nich, co stanowi 46,8 % skontrolowanych przedsiębiorstw. Kontrola objęła zarówno parametry fizykochemiczne i cechy organoleptyczne, jak i poprawność znakowania oraz zgodność anatomiczną oferowanych elementów.

Parametry fizykochemiczne i woda: współczynnik W/RP pod ścisłą kontrolą

Najwięcej zastrzeżeń podczas laboratoryjnej części kontroli wzbudziły parametry fizykochemiczne. Inspektorzy IJHARS zbadali w tym zakresie 94 partie mięsa, z czego zakwestionowali aż 52 partie (55,3 %). Głównym powodem wydania negatywnych ocen było przekroczenie najwyższego dopuszczalnego współczynnika zawartości wody do zawartości białka (W/RP).

Inspekcja podkreśliła w oficjalnym komunikacie istotny fakt technologiczny: samo przekroczenie współczynnika W/RP nie jest jednoznaczne z celowym, nielegalnym nastrzykiwaniem czy dopompowywaniem mięsa wodą przez przetwórców. Podwyższony poziom wody może bowiem wynikać z uwarunkowań naturalnych i fizjologicznych samych ptaków lub specyfiki procesów chłodzenia tuszek. W związku z tym przeprowadzono pogłębione badania laboratoryjne, które nie wykazały obecności niedeklarowanych substancji zatrzymujących wodę, co wykluczyło celowe fałszowanie sprawdzonych partii.

Błędy w znakowaniu: niedozwolone skróty, mylące hasła i nieczytelne daty

Drugim kluczowym obszarem kontroli było znakowanie produktów. Na 266 skontrolowanych partii inspektorzy zakwestionowali 49 partii (18,4 %). Ujawnione nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim wprowadzania konsumentów w błąd co do tożsamości i właściwości oferowanego asortymentu:

• Niewłaściwe nazewnictwo: Zamiast wymaganych prawem, precyzyjnych określeń uwzględniających gatunek i element anatomiczny, stosowano uogólnienia — na przykład podawano „podudzie drobiowe” zamiast „podudzie z kurczaka” lub „filet z kurczaka” w miejsce prawidłowej nazwy „filet z piersi kurczaka”.
• Niedopuszczalne skróty branżowe: W oznakowaniu handlowym wykryto skróty żargonowe, takie jak „b/k” (bez kości) oraz „b/s” (bez skóry), które są niezrozumiałe dla części odbiorców i nie powinny znajdować się na etykietach.
• Deklaracje marketingowe sugerujące wyjątkowość: Zakwestionowano hasła reklamowe typu „bez fosforanów” czy „bez glutaminianów”. Zgodnie z przepisami prawa żywnościowego sugerowanie, że produkt posiada szczególne właściwości, podczas gdy wszystkie podobne wyroby na rynku muszą spełniać te same wymogi prawne, stanowi naruszenie zasad uczciwego informowania.
• Ukryte terminy przydatności: W części partii termin przydatności do spożycia podano w zakodowanej, wewnętrznej formie producenta (np. „06/03/L2”), zamiast w jednoznacznym formacie zawierającym dzień, miesiąc oraz rok.
• Braki w danych producenta: Inspektorzy stwierdzili również podawanie nieprawidłowych lub niepełnych danych identyfikujących podmiot odpowiedzialny za produkcję.

Pochodzenie mięsa i obowiązkowe flagi państwowe

Istotną część kontroli stanowiła weryfikacja informacji o kraju pochodzenia drobiu. Przepisy nakładają na sprzedawców obowiązek precyzyjnego rozróżnienia państwa, w którym prowadzono tucz, od państwa, w którym dokonano uboju. Jeśli etapy te miały miejsce w różnych krajach, na etykiecie musi pojawić się zapis: „Miejsce chowu: [nazwa państwa], miejsce uboju: [nazwa państwa]” (np. „Miejsce chowu: Niemcy; Miejsce uboju: Polska”). Jeżeli cały cykl życia zwierzęcia przebiegał w jednym państwie, stosuje się formułę: „Pochodzenie: [nazwa państwa]” (np. „Pochodzenie: Polska”).

W przypadku sprzedaży mięsa nieopakowanego (na wagę przy stoiskach tradycyjnych) dane te muszą znaleźć się na widocznej wywieszce umieszczonej bezpośrednio przy produkcie. Co więcej, sprzedawca ma bezwzględny obowiązek umieszczenia grafiki przedstawiającej flagę państwa pochodzenia, a w razie podziału etapów produkcji — flag wszystkich wskazanych państw. Jedynym wyjątkiem zwalniającym z konieczności prezentacji flagi i szczegółowego opisu jest umieszczenie oficjalnego znaku „Produkt Polski”.

Zestawienie wyników kontroli partii mięsa drobiowego

Podczas działań kontrolnych IJHARS sprawdziła łącznie setki partii produktów w czterech wyspecjalizowanych obszarach jakości handlowej. Zestawienie wyników weryfikacji laboratoryjnej i formalnej przedstawia poniższa tabela:

Dane: IJHARS

Dodatkowo kontrolą objęto 32 partie w zakresie zgodności anatomicznej oferowanych elementów. Co istotne, cechy organoleptyczne (wygląd, zapach, barwa i konsystencja) we wszystkich 155 zbadanych partiach nie budziły żadnych zastrzeżeń inspektorów, co potwierdza świeżość kontrolowanego asortymentu w momencie poboru próbek.

Kontekst rynkowy: nadzór jakościowy u unijnego lidera produkcji

Wyniki kontroli IJHARS mają strategiczne znaczenie z punktu widzenia całej gospodarki żywnościowej. Polska jest największym producentem mięsa drobiowego w Unii Europejskiej, dostarczając rocznie około 3,5 mln ton tego surowca (co stanowi ponad 20 % całkowitej produkcji wspólnotowej), z czego blisko 60 % trafia na eksport. Utrzymanie wysokich standardów jakości handlowej decyduje o konkurencyjności krajowych ubojni i zakładów przetwórczych na rynkach międzynarodowych.

Weryfikacja rzetelności handlowej prowadzona przez IJHARS stanowi uzupełnienie nadzoru weterynaryjnego i sanitarnego. Podczas gdy IJHARS eliminuje wprowadzanie konsumentów w błąd co do zawartości wody czy pochodzenia tuszek, Główny Inspektorat Sanitarny i inspekcja weterynaryjna czuwają nad bezpieczeństwem mikrobiologicznym, czego przykładem w przeszłości było wycofanie produktów firmy Drobex z powodu stwierdzenia obecności pałeczek Listeria monocytogenes.

Rygorystyczne egzekwowanie przepisów wpisuje się w szersze działania organów państwowych. Wzmocniony nadzór nad łańcuchem dostaw gwarantuje znowelizowane prawo, na mocy którego artykuły rolno-spożywcze podlegają ściślejszej kontroli urzędowej na każdym etapie obrotu. Wobec podmiotów, u których stwierdzono naruszenia w trakcie opisywanej kontroli drobiu, IJHARS zastosowała sankcje administracyjne i finansowe przewidziane w przepisach prawa żywnościowego.